Wskaźnik WIBOR stanowi fundament oprocentowania aż 98,5% kredytów hipotecznych udzielonych w Polsce od 2013 roku. Jego zmienny charakter od lat budzi niepokój, a niedawna opinia Rzecznika Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie polskiego konsumenta przeciwko PKO BP S.A. może stać się prawdziwym przełomem, znacząco wzmacniając pozycję kredytobiorców.
Dyrektywa 93/13 ma zastosowanie do WIBOR-u!
Pierwsza dobra wiadomość to potwierdzenie, że Dyrektywa 93/13, która chroni konsumentów przed nieuczciwymi warunkami w umowach, dotyczy także umów opartych na WIBOR. Banki często twierdziły, że wskaźnik ten jest narzucony prawnie, jednak Rzecznik TSUE stanowczo temu zaprzeczył.
Dlaczego to takie ważne? Polski art. 29 ust. 2 ustawy o kredycie hipotecznym jedynie ogólnie określa, że oprocentowanie może być zmienne. Nie nakazuje bankom stosowania konkretnie wskaźnika WIBOR. Skoro istnieją inne wskaźniki, takie jak np. WIRON, bank miał swobodę wyboru. To oznacza, że warunki umowne z WIBOR-em mogą być badane pod kątem nieuczciwości.
Bank musiał poinformować cię o ryzyku
Skoro Dyrektywa 93/13 ma zastosowanie, kluczowa staje się kwestia przejrzystości umowy. Nie chodzi tylko o to, czy zrozumiałeś gramatycznie zapisy. Bank miał obowiązek poinformować Cię w sposób precyzyjny i dokładny:
- o samym mechanizmie WIBOR-u, a także o tym, kto nim zarządza,
- o wszystkich potencjalnych konsekwencjach finansowych, jakie niesie ze sobą zmienność tego wskaźnika.
Sprawa, która trafiła do TSUE, pokazała, że problemem jest brak wyjaśnienia, jak działa WIBOR w praktyce. Konsument sądził, że wskaźnik opiera się na rzeczywistych transakcjach, podczas gdy w rzeczywistości aż 98,27% danych bazowych to szacunki i kwotowania dostarczane przez same banki.
Co sąd może zbadać?
Jeśli warunki w Twojej umowie są nieprzejrzyste, sąd może ocenić ich nieuczciwy charakter. Sąd sprawdzi, czy bank, działając w dobrej wierze, mógł racjonalnie oczekiwać, że zaakceptujesz te warunki. Kluczowe jest udowodnienie, że nie zostałeś w pełni i obiektywnie poinformowany o ryzyku.
Czego sąd nie może oceniać? Bardzo ważna uwaga: sąd nie może kwestionować samej metody ustalania wskaźnika WIBOR. System ten jest regulowany przez inne przepisy unijne i podlega kontroli administracyjnej, a nie cywilnej. Sąd będzie badał wyłącznie to, w jaki sposób bank przedstawił Ci warunki oparte na tym wskaźniku.
Podsumowanie
Opinia Rzecznika TSUE to bardzo silne wsparcie dla kredytobiorców z umowami opartymi na WIBOR. Pokazuje, że:
- Warunki z WIBOR-em nie są święte i można je kwestionować w sądzie.
- Bank miał obowiązek przedstawić Ci pełne i prawdziwe informacje na temat ryzyka.
- Jeśli nie otrzymałeś wystarczająco jasnych wyjaśnień, Twoja umowa może zostać uznana za zawierającą nieuczciwe warunki.
Jeśli masz kredyt hipoteczny z WIBOR-em i masz wątpliwości co do tego, jak bank poinformował Cię o ryzyku, ta opinia Rzecznika TSUE może być solidną podstawą do dokładniejszego przyjrzenia się Twojej umowie.